Το Σκορδύλο ή Σκορδίλλο(video)

373 Προβολές

Στην κορφή σχεδόν των ορέων της Σητείας στο Νομό Λασιθίου, σε υψόμετρο 550 μέτρων, ανάμεσα από τις κορφές της Κεφάλας και της Κρυγιανής Κεφάλας αλλά και των φαραγγιών του Σκορδύλου και του Αγίου Αντωνίου, 18 χιλιόμετρα από την πόλη της Σητείας είναι χτισμένο το μικρό και παραδοσιακό χωριό του Σκορδύλου. Κλεισμένο μέσα στα Βουνά θυμίζει με την πρώτη ματιά την εικόνα του ποιητή «Θέ μου πρωτομάστορα με ‘κλεισες μέσα στα βουνά». Μετά την κουραστική από στροφές και ανήφορο διαδρομή και έχοντας περάσει από χωριά με μια ιδιότροπη για τα δεδομένα της Σητείας βλάστηση ξαφνικά προβάλλοντας από μακριά το Σκορδύλο. Μέσα στα ελαιόδεντρα και τις λεμονιές μα και τις μυρωδιές της φασκομηλιάς, του έρεικα και του θύμου. Αγραχλαδιές και βάτα με την άγρια ομορφιά του λουλουδιού του ασπάλαθου αλλά και των εκατοντάδων άλλων λουλουδιών και φυτών που η φύση απλόχερα έδωσε στο μικρό αυτό και σε πολλούς άγνωστο χωριό. Κι αν είναι κανείς τυχερός τις μέρες του καλοκαιριού την ώρα που ο ήλιος προβάλει τις πρώτες ήρεμες ακτίνες του οι φωνές των πουλιών και το κακάρισμα από τις πέρδικες κάνουν την εικόνα λες βγαλμένη από εργαστήρι ζωγράφου που κοιτάζοντας την απόλυτη ηρεμία αποτύπωσε με γραμμές και χρώματα το άδειο πλαίσιο.

Ονομασία

Όταν το 1182 επί αυτοκρατορίας του Αλεξίου του Β’ του Κομνηνού οι Κρήτες αρνήθηκαν να πληρώσουν τους φόρους για το Βασιλικό ταμείο ο αυτοκράτορας για να λήξει την στάση απέστειλε στην Κρήτη το γιο του Ησαάκιο ʼγγελο με 12 ευγενών αρχοντόπουλα σαν αρχηγό του στόλου με 100 πλοία μαζί με τον τοποτηρητή του Κωνσταντίνο Δούκα. Οι Κρήτες βλέποντας τις διαθέσεις αλλά και την δύναμη του αυτοκράτορα δεν προέβαλαν καμιά αντίσταση και προσήλθαν για να δηλώσουν υποταγή, στη συνέχεια ο τοποτηρητής διένειμε την Κρήτη σε δώδεκα ίσα μέρη, όσα και τα αρχοντόπουλα, και τους ανέθεσε τη διοίκηση του νησιού. Όλοι εκείνοι οι Ευγενείς συνοδεύονταν από τα μέλη της οικογένειας τους αλλά και πολλούς άλλους υποταγμένους στην υπηρεσία τους αφού η Κρήτη λόγο της μεγάλης περιόδου της Αραβικής κυριαρχίας είχε ελαττωθεί πληθυσμιακά και η ανάγκη σε εργάτες και λοιπό ανθρώπινο εργατικό δυναμικό ήταν μεγάλη, πλέον της ανάγκης να υπάρχουν άνθρωποι που να αναλάβουν την οικονομική διαχείριση της νήσου.
Μέσα από διάταγμα του ο Δούκας Κωνσταντίνος χωρίζει την περιοχή της Κρήτης σε τρεις επαρχίες και τις διανέμει στους δώδεκα ευγενείς. Οι τρεις αυτές περιοχές είναι τα Χανιά, το Ρέθυμνο και ο Χάνδακας. Πουθενά δεν κάνει αναφορές για το νομό Λασιθίου. Ο Αγγελάκης αναφέρει ότι κατά πάσα πιθανότητα τις περιοχές αυτές κατείχαν απόγονοι του Νικηφόρου Φωκά από παλαιότερη εγκατάσταση. Βέβαια με την πάροδο του χρόνου απόγονοι των ευγενών εγκαταστάθηκαν ανατολικότερα κι έτσι μέχρι σήμερα στη Σητεία έχουμε δύο οικισμούς που φέρουν τα ονόματα των δώδεκα αρχόντων τις Λιθίνες και το Σκορδύλο.

Για τους Σκορδύλιδες, λοιπόν, γνωρίζουμε τα στοιχεία εκείνα που μας έδωσαν το όνομα του χωριού και συγκεκριμένα ότι γενάρχης των Σκορδύλιδων ήταν ο Μαρίνος Σκορδύλης ένας από τους επιφανέστερους αριστοκρατών της αυτοκρατορίας και ανεψιός του αυτοκράτορα Αλεξίου του Α’ Κομνηνού. Πατέρας εννέα γιων με πολλά παρακλάδια. Οι Πάτεροι, οι Καψωκαλύβαι, οι Λογγίνοι, οι Κυριακόπουλοι, οι Σαρακηνοί, οι Λιγνοί, οι Φιλοκάλοι, οι Μεραφάδες, οι Παπαδόπουλοι, οι Κόντες, οι Φούμηδες, οι Λουμπίνοι, οι Σεβαστοί, οι Τραχινοί, οι Νομικοί, οι Βασιλόπουλοι, οι Πεζουλόπουλοι καί οι Βουρδουμπάδες. Πιθανότερο από τα παρακλάδια που δημιούργησαν το Σκορδύλο να είναι εκείνο των Σαρακηνών και τούτο μπορεί να δίδεται σαν ερμηνεία από τον παρακείμενο στο χωριό βουνό Σαρακίνα που είναι συνέχεια του βουνού της Κεφάλας και των ορέων της Σητείας γενικότερα. Πληροφορίες που έχουμε για την οικογένεια των Σκορδίλων κατά την Ενετοκρατία είναι σχετικές με τη μαρτυρία ότι ζούσαν στο Λασίθι από τα πρώτα χρόνια της ενετοκρατίας και ειδικά οι πρόκριτοι αδελφοί Ιωάννης και Κωνσταντίνος Σκορδίλης υποκίνησαν το 1217 την πρώτη επανάσταση κατά των ενετών κατακτητών, ο δε Κωνσταντίνος, ηγούμενος σώματος ενόπλων έδωσε σκληρή μάχη κατά των ενετών στην οποία όμως κατατροπώθηκε. Παρά την ήττα του δεν έπαψε να πολεμά μέχρι το 1219 οπότε και συνθηκολόγησε με τους ενετούς για να λάβει απ’ αυτούς πλούσια κτήματα στην περιοχή του Ρεθύμνου και συγκεκριμένα στην τοποθεσία Ρύακα Μουσέλλα. Το 1228 ο Κωνσταντίνος ξεκινά νέα επανάσταση την οποία σταματά το 1234 μετά την παραχώρηση νέων κτημάτων παρά των ενετών παρά τον ρύακα Πετρέ. Οι Σκορδύλοι συμμετείχαν επίσης στην επανάσταση του 1283-1299 με τους αδελφούς Χορτάτζα, αλλά και στη σύντομη επανάσταση του 1462 του οποίου μετά την καταστολή του από τους ενετούς συνέχισαν να μάχονται στα βουνά μέχρι το 1473 οπότε και συνελήφθη ο αρχηγός των Σκορδίλων και απαγχονίστηκε. Πρωτοστάτησαν στην επανάσταση του 1570 με αρχηγό το Σκορδύλη- Κανταναλέο. Στη συνέχεια διαβλέποντες τον κίνδυνο των Τούρκων συμμάχησαν με τους πρώην εχθρούς τους ενετούς στον κοινό αγώνα κατά των τουρκικών επιθέσεων ως το 1645 και μέχρι το τέλος της πολιορκίας του Χανδακα το 1669. Τότε πολλοί των Σκορδίλων έφυγαν από την Κρήτη και πήγαν στην Κέρκυρα για να δημιουργήσουν εκεί την οικογένεια των Βαλβή- Σκορδίλη. Όσοι έμεινα στην Κρήτη αποσύρθηκαν στα ορεινά μέρη, έτσι εξηγείται και η θέση του σημερινού Σκορδύλου, και εξακολούθησαν τον αγώνα κατά των κατακτητών με διάφορα ονόματα. Σημαντική είναι η ανάμιξη τους στην επανάσταση του 1770 στην περιοχή των Σφακίων με σημαντικότερο το Γεώργιο Σκορδίλη από το χωριό Μουρί, αλλά και στη συνέχεια στην επανάσταση του 1821-1830 από το ίδιο χωριό δύο ιερείς οι Γεώργιος και Ιωάννης, πατέρας και γιος αντίστοιχα. Στην ίδια επανάσταση έλαβε μέρος και ο Νικόλαος Σκορδίλης (1380), ο οποίος διατέλεσε μέλος της τετραμελούς επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων.

Πληθυσμιακή διάρθρωση

Η πληθυσμιακή διάρθρωση του Σκορδύλου κατά τις γενόμενες απόγραφες είναι σταθερή κατά τις γνωστές απογραφές που έγιναν από το 1881. Όπως ήδη αναφέραμε το Σκορδύλο δεν υπάρχει κατά την απογραφή του Petro Castrofylaka το 1570 και δεν έχουμε γνωστές άλλη απογραφή που να δείχνει τον πληθυσμό του χωριού ή παραπλήσιων οικισμών. Ομοίως δε γνωρίζουμε χάρτη ή άλλη διήγηση των περιηγητών (κυρίως Giuseppe Gerola και Buandelmonti Christoforo) για ύπαρξη οικισμού στην πέριξ περιοχή.
Με τον τρόπο αυτό ερχόμαστε στην Οθωμανική περίοδο. Το ζήτημα για τον πληθυσμό της Κρήτης ήταν ουσιαστικό και δεν ήταν λίγες οι συζητήσεις που γίνονταν περί τούτου έτσι πολλές φορές η Οθωμανική διοίκηση προσπάθησε να καταγράψει τον πληθυσμό της Κρήτης. Οι ανάγκες που προέκυψαν μετά τη συνθήκη της Χαλέπας και του απολογισμού επί της δημοσίας εκπαιδεύσεως ανάγκασε τη γενική συνέλευση και τον προϊστάμενο της γενικής Διοίκησης Ιωάννη Φωτιάδη πασά να διατάξει απογραφή με προϊστάμενο τον Νικόλαο Σταυρακάκη, γενικό γραμματέα της Διοικήσεως Κρήτης. Από την απογραφή του 1881 βρίσκουμε ότι στο Σκορδύλο κατοικούσαν 128 κάτοικοι άπαντες χριστιανοί στο θρήσκευμα.Την ίδια περίοδο ο ʼγιος Μάμας κατοικείται από 12 οικογένειες και 41 κατοίκους άπαντες μωαμεθανούς ενώ άπαντες μωαμεθανοί κατοικούν το Παρασπόρι ενώ στα Κρυά κατοικούν σε σύνολο 170 κατοίκων 73 Μωαμεθανοί. Ευκόλος κατανοούμε ότι η ανυπαρξία υδάτινων πόρων απέτρεψε την κατοίκηση της περιοχής από μωαμεθανούς, οι οποίοι επιδίωκαν εύφορες εκτάσεις για να κατοικήσουν.
Η απογραφή της 4ης Ιουνίου 1900 με διάταγμα του Πρίγκιπα Γεωργίου της Ελλάδος, Ύπατου Αρμοστού της Κρήτης διατάσσεται απογραφή με σκοπό να διαπιστωθεί ο πληθυσμό που υπάρχει στο νησί και είναι φυσικό ότι βρίσκει την Κρήτη μετά την επανάσταση και την ανεξαρτησία με μειωμένο πληθυσμό εξαιτίας των σφαγών. Αν και το Σκορδύλο δεν έχει οθωμανικό στοιχείο για να θεωρήσουμε λογική μια μείωση του πληθυσμού λόγω των σφαγών του μουσουλμανικού πληθυσμού που ακολούθησαν το ξέσπασμα της επανάστασης. Έτσι κατά την απογραφή του 1900 το αναγραφόμενο ως Σκορδύλων με 103 κατοίκους. ʼπαντες των κατοίκων είναι Χριστιανοί, κανείς μωαμεθανός
Από το 1900 θα ακολουθήσουν είκοσι χρόνια για να δούμε νεότερη απογραφή. Οι λόγοι είναι απλοί στην απογραφή του 1907 η Κρήτη δεν συμμετείχε λόγω του αυτοδιοίκητου της Κρητικής Πολιτείας έτσι δεν έχουμε στοιχεία σχετικά με την πληθυσμιακή μεταβολή. Η ένωση έγινε το 1912 και τα τεκταινόμενα πολεμικά γεγονότα αλλά και οι πολιτική αστάθεια δεν επέτρεψαν να γίνει απογραφή παρά το 1920 και τότε το Σκορδύλο καταγράφεται με 111, λογική μικρή αύξηση του πληθυσμού αφού πολλοί νέοι στρατεύσιμοι βρίσκονταν στο πολεμικό μέτωπο της Μικρασιατικής περιπέτειας.
Η απογραφή του 1928 δείχνει μια μικρή αύξηση και το Σκορδύλο κατοικείται από 120 κατοίκους. Το 1940 ο οικισμός έχει αυξηθεί στα 141 άτομα τα οποία μειώνονται θεαματικά σε 114 άτομα στην απογραφή του 1951. Τα επόμενα δέκα χρόνια και μέχρι την απογραφή του 1961 ο οικισμός επανέρχεται στα 141 άτομα και δείχνει μια πρόοδο στο ζήτημα του πληθυσμού. Όμως είναι οι τελευταίες μέρες δόξας αφού στην απογραφή του 1971 ο πληθυσμός έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό με κατοικείται από 73 άτομα, το 1981 θα πέσει στα 64 άτομα, το 1991 στα 47 και το 2001 στα 33.Η πορεία προς το τέλος και την ερήμωση φυσικά συνεχίζει μια και οι προϋποθέσεις δεν επιτρέπουν εγκατάσταση κατοίκων που θα αυξήσουν την πληθυσμιακή πρόοδο του οικισμού.

Κατηγορία : Αξιοθέατα-Χωριά


Τελευταία Νέα
Ο Εσπερινός της Αγίας Αικατερίνης σε ζωντανή μετάδοση
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΣΗΤΕΙΑ
Ο Εσπερινός της Αγίας Αικατερίνης σε ζωντανή μετάδοση
Θετικός στον Covid19 o Γιάννης Πλακιωτάκης
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΣΗΤΕΙΑ
Θετικός στον Covid19 o Γιάννης Πλακιωτάκης
Εξιτήριο έλαβε ο αντιδήμαρχος κ. Αϊλαμάκης από το Νοσοκομείο
ΣΗΤΕΙΑ
Εξιτήριο έλαβε ο αντιδήμαρχος κ. Αϊλαμάκης από το Νοσοκομείο
Ερώτηση Θραψανιώτη για το Νοσοκομείο Ιεράπετρας
ΛΑΣΙΘΙ
Ερώτηση Θραψανιώτη για το Νοσοκομείο Ιεράπετρας
3ο Πανελλήνιο Βραβείο για το Γυμνάσιο Χανδρά στον Διαγωνισμό της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών
ΣΗΤΕΙΑ
3ο Πανελλήνιο Βραβείο για το Γυμνάσιο Χανδρά στον Διαγωνισμό της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών
Ενημέρωση πληγέντων παραγωγών Δήμου Οροπεδίου Λασιθίου για τις ζημιές από την πλημμύρα το διάστημα 6 έως 11 Νοεμβρίου
ΛΑΣΙΘΙ
Ενημέρωση πληγέντων παραγωγών Δήμου Οροπεδίου Λασιθίου για τις ζημιές από την πλημμύρα το διάστημα 6 έως 11 Νοεμβρίου
Συνάντηση Περιφερειάρχη Κρήτης με το Δήμαρχο Ιεράπετρας
ΛΑΣΙΘΙ
Συνάντηση Περιφερειάρχη Κρήτης με το Δήμαρχο Ιεράπετρας
Επιστολή διαμαρτυρίας του Δημάρχου Γ. Στεφανάκη προς τον Πρόεδρο και την Διοίκηση της Τράπεζας Πειραιώς που αποφάσισαν το κλείσιμο του μοναδικού τραπεζικού καταστήματος της Πειραιώς στο Δήμο.
ΛΑΣΙΘΙ
Επιστολή διαμαρτυρίας του Δημάρχου Γ. Στεφανάκη προς τον Πρόεδρο και την Διοίκηση της Τράπεζας Πειραιώς που αποφάσισαν το κλείσιμο του μοναδικού τραπεζικού καταστήματος της Πειραιώς στο Δήμο.
Ερώτηση Βελόπουλου και “Ελληνικής Λύσης” για την κατάρρευση του τοιχίου του 2ου Δημοτικού
ΣΗΤΕΙΑ
Ερώτηση Βελόπουλου και “Ελληνικής Λύσης” για την κατάρρευση του τοιχίου του 2ου Δημοτικού
Μειωμένα τα κρούσματα Covid19 στην Κρήτη-1 στο νομό Λασιθίου
ΛΑΣΙΘΙ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
Μειωμένα τα κρούσματα Covid19 στην Κρήτη-1 στο νομό Λασιθίου