Από την αυτονομία στην Ένωση. Η τελευταία φάση του Κρητικού Ζητήματος

581 Προβολές

100 χρόνια εορτάστηκαν την 1η Δεκέμβρη 2013 και όλοι μας είχαμε την ευκαιρία να μάθουμε πράγματα μέσα από τη μεγάλη σειρά εκδηλώσεων που έγιναν σε πολλά σημεία του νησιού μας, αλλά και τα πολλά άρθρα που δημοσιεύτηκαν. Το γεγονός αυτό ανακεφαλαιώνει το παρόν άρθρο σε μια προσπάθεια ερμηνείας της τελευταίας φάσης του Κρητικού ζητήματος.

Τα 100 χρόνια της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα δεν είναι απλά μια εορτή με επετειακό χαρακτήρα. Αποτελεί ένα ορόσημο για το σύνολο του Ελληνισμού ως επιβεβαίωση του αγώνα των Κρητών από το 1821 έως το 1913 και την απόλυτη πίστη ότι η Κρήτη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Ελληνισμού. Πίστη ότι η Ελλάδα είναι η μητέρα πατρίδα στην οποία τα παιδιά της οφείλουν να συνενωθούν. Το να ομιλήσει κάποιος για τα γεγονότα σημαίνει ότι έχει συναίσθηση της αγωνίας των αγωνιστών των Κρητικών επαναστάσεων για την εξέλιξη της προσπάθειάς, συναίσθηση της αγάπης τους για την Κρήτη και την Ελλάδα, τους αγώνες του παρελθόντος, της προσδοκίας τους για το αύριο.

Ήδη η αναφορά στο τίτλο δίνει μια πρώτη προβληματική για το θέμα. Είναι το Κρητικό ζήτημα το οποίο παρέμεινε πρόβλημα για τον ελληνισμό από το 1830 όταν τελικά τα σύνορα του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους δεν περιλαμβάνουν την Κρήτη, η οποία είχε συνεισφέρει πολλά σε αγώνες και θυσίες κατά τη διάρκεια του ξεσηκωμού του 1821. Το Κρητικό ζήτημα έχει να κάνει με όλα τα γεγονότα που αφορούν τον κρητικό λαό από το 1821 έως την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Κι είναι αλήθεια ότι τα γεγονότα είναι πάρα πολλά. Αν δούμε αρχικά τις επαναστάσεις θα μετρήσουμε 11. Το 1821 την επανάσταση στα Σφακιά, που επεκτείνεται σε όλη την Κρήτη σ’ αυτήν έχουμε και τις σφαγές στη Σητεία. Από το 1825 έως το 1828 έχουμε την επανάσταση της Γραμβούσα, αφού ξεκινά από εκεί, ενώ το 1833 την κίνηση των Μουρνών, που οδηγεί την Κρήτη στην κατάληψή της από το Μωχάμεντ ʼλη της Αιγύπτου και την παραχώρηση της Κρήτης σε Αιγυπτιακή κατοχή έως το 1841. Την περίοδο της Αιγυπτιακής κατοχής της Κρήτης έχουμε δύο μικρού μεγέθους επαναστάσεις το 1833 και το 1841 που θα προετοιμάσουν τη μεγάλη επανάσταση του 1866. Το 1866-1869 η Κρήτη ζει πραγματικά μια Μεγάλη επανάσταση που οδηγεί στο ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Την Επανάσταση του 1878 οι κρήτες την οργανώνουν για να τηρηθούν τα συμφωνηθέντα του οργανικού νόμου και τελικά οδήγησε στη σύμβασης της Χαλέπας που επιζητεί μεταρρύθμισης στο νησί. Το 1889 έχουμε νέα επανάσταση που θα γίνει αιτία να καταργηθούν οι μεταρρυθμιστικές αποφάσεις της Σύμβασης της Χαλέπας. Η Επανάσταση του 1895 είχε βασικό αίτημα την μερική αυτονομία στο νησί, ενώ το 1896 η επαναστατική κίνηση καταλήγει στον αποκλεισμό του Βάμου και την πρώτη πραγματική μάχη μετά από 30 χρόνια στο νησί. Και φυσικά τη μεγάλη επανάσταση του 1897 που οδηγεί στη λύση της αυτονομίας.

Τα γεγονότα του 1897 που οδηγούν στην Κρητική Πολιτεία και την περίοδο της αυτονομίας είναι μια ιδιαίτερη καμπή στην ιστορία της Ελλάδας. Η επανάσταση αυτή ήταν η τελευταία στη σειρά των εθνικοαπελευθερωτικών επαναστάσεων της Κρήτης. Η έκρυθμη κατάσταση που επικρατούσε στο νησί, δημιουργεί πρόβλημα στις μεγάλες δυνάμεις που δεν επιθυμούν μεν τη διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας αλλά ενδιαφέρονται για τη διατήρηση του «μεγάλου ασθενή» στα Βαλκάνια. Μετά την θετική έκβαση των αιτημάτων των Κρητών στις Επαναστάσεις από το 1895 έως το 1896 θα αποτελέσει την αφορμή του εμπρησμού της χριστιανικής συνοικίας των Χανίων στις 23-24 Ιανουαρίου 1897. Οι μεγάλες δυνάμεις (Γαλλία, Αγγλία, Ρωσία, Ιταλία, Γερμανία και Αυστρία) αποφασίζουν να δράσουν στην Κρήτη αποστέλλοντας πλοία στα ανοιχτά του όρμου της Σούδας με σκοπό να γίνει διεθνή κατοχή στο νησί. Η Ελλάδα θέλοντας να προλάβει τα γεγονότα αποστέλλει εκστρατευτικό σώμα υπό τον Τιμολέοντα Βάσσο με 1500 άνδρες και 1.2.1897 κηρύσσει την Ένωση. Αρχηγός της πλευράς των επαναστατών είναι ο Ελευθέριος Βενιζέλος που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν ενάντια στην ένοπλη σύγκρουση. Η αντίδραση των μουσουλμάνων κατά των χριστιανών, υποβοηθούμενοι από τους ναυάρχους των μεγάλων δυνάμεων, ήταν βίαιη. Μέσα στην τραγικότητα αυτή οι «σύμμαχοι» ζήτησαν ο Ελληνικός στρατός να αποχωρήσει από το νησί. Οι φρικαλεότητες των Οθωμανών (παρά τις έντονες πιέσεις των Γερμανών προς τους τούρκους για το αντίθετο) γίνονται αιτία η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη να αντιδράσει και οδηγούν τις μεγάλες δυνάμεις να προτείνουν τη λύση της αυτονομίας. Μια πολύ καλή μαρτυρία για την κατάσταση των χριστιανών και τον τρόμο που προκαλούσαν οι σφαγές έρχεται από το λογοτέχνη Νίκο Καζαντζάκη: «Καθόμασταν διπλομανταλωμένοι μέσα στο σπίτι, ο ένας κολλημένος με τον άλλο, η μάνα μου, η αδελφή μου κι εγώ, γρικούσαμε να περνούν απόξω απ’ την πόρτα μας ξεφρενιασμένοι οι Τούρκοι, να βλαστημούν να φοβερίζουν, να σπάζουν τις πόρτες και να σφάζουν τους χριστιανούς. Ακούγαμε τις φωνές και ρόχο των λαβωμένων, τα σκυλιά που γαύγιζαν και μια βοή στον αέρα, σα να γινόταν σεισμός. Ο κύρης μου, πίσω από την πόρτα, με γεμάτο το τουφέκι, περίμενε. Κρατούσε θυμούμαι, μια μακρουλή πέτρα, ακόνι το ‘λέγε, κι ακόνιζε ένα μακρύ μαυρομάνικο μαχαίρι. Περιμέναμε. Μας είχε πει: Αν σπάσουν την πόρτα οι Τούρκοι και μπούνε μέσα, θα σας σφάξω πρώτα, μη πέσετε στα χέρια τους. Κι ήμασταν σύμφωνοι όλοι, η μάνα μου, η αδελφή μου κι εγώ, και περιμέναμε». Το Μάρτιο του 1897 οι μεγάλες δυνάμεις καταλαμβάνουν τα παράλια και χωρίζουν την Κρήτη σε τέσσερεις ζώνες κατοχής. Τη Σητεία καταλαμβάνουν και ελέγχουν οι Γάλλοι.

Για ένα περίπου χρόνο η κατάσταση παραμένει ασταθείς. Όλοι περίμεναν ότι η μητέρα Ελλάδα θα κάνει κάτι για να επιτύχει την απελευθέρωση της Κρήτης. Όμως όλα αυτά δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα αφού η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων για την Κρήτη ήταν διαφορετική των Ελληνικών επιδιώξεων. Τα πράγματα έγιναν ακόμα χειρότερα όταν η Ελλάδα εμπλέκεται σε απευθείας πόλεμο με την Τουρκία που καταλήγει στην ταπεινωτική ήττα του 1897 και την απόσυρση του Ελληνικού στρατού από την Κρήτη.

Λίγο προ της υπογραφής της ελληνοτουρκικής συνθήκης φιλίας στις 4.12.1897 συμβαίνει ένα τραγικό γεγονός με τη σφαγή 13 Βρετανών στρατιωτών και του Βρετανού Υποπρόξενου Καλοκαιρινού στο Ηράκλειο. Η πράξη αυτή αναγκάζει τις μεγάλες δυνάμεις να διώξουν τον Τουρκικό στρατό και να δοθεί υποχρεωτικά στους Κρήτες η Αυτονομία του νησιού. Η επιθυμία ωστόσο των επαναστατών δεν είναι η αποδοχή της προτεινόμενης λύσης της Αυτονομίας. Η μέχρι εκείνη τη στιγμή λύση της αυτονομίας, αν και τερμάτιζε τα 253 χρόνια τουρκικής κατοχής του νησιού, δεν εκπλήρωνε τους στόχους και τους οραματισμούς των Κρητών. Μέσα από τα λόγια του επισκόπου Πέτρας Τίτου, προς τις μεγάλες δυνάμεις εκφράζεται η πραγματική επιθυμία του Κρητικού λαού: “? προαιώνιος πόθος τ?ς Κρήτης ε?νε ? μετ? τ?ς Μητρ?ς ?λλάδος ?νωσις καί ?τι ε?ς α?τ?ν ?μμένοντες μέχρι τελευταίας ?ανίδος α?ματος ?ποκρούσωσι π?σαν ?λλην λύσιν το? Κρητικο? ζητήματος”. Μάλιστα μέσα από επιστολή του Επισκόπου Πέτρας Αυτό εξηγεί και το γεγονός ότι κατά τη Γενική Συνέλευση των Κρητών το Μάρτη του 1899 και την ψήφιση του νέου Συντάγματος, μέσω του Ελευθερίου Βενιζέλου καταβάλλονται προσπάθειες για προώθηση αυτού του αιτήματος το οποίο όμως εκείνη την εποχή, τελικώς, δεν ικανοποιείται.

Μετά τα γεγονότα του Ηρακλείου, οι μεγάλες δυνάμεις ζητούν από το Βασιλέα Γεώργιο τον Α’ να στείλει στη Κρήτη τον δευτερότοκο γιο του Γεώργιο ως ύπατο Αρμοστή ο οποίος φτάνει στο νησί στις 9.12.1898. Η επιλογή του Γεωργίου επίλυσε εύκολα το πρώτο μεγάλο πρόβλημα επιλογής Γενικού Διοικητή από τις μεγάλες δυνάμεις που έθεσαν πολλά ονόματα στις διαπραγματεύσεις. Όμως η επιλογή του Γεώργιου είχε κι ένα συμβολικό χαρακτήρα για τους Κρήτες. Θεωρούσαν ότι ο γιος του Βασιλέα ήταν ο αρραβωνιαστικός της Κρήτης ενόψει του γάμου που δεν ήταν άλλος από την μελλοντική ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Τα συναισθήματα των Κρητών περιγράφει αναλυτικά ο Καζαντζάκης: «Όταν συλλογούμαι ύστερα από τόσα χρόνια τη μέρα εκείνη που πάτησε ο πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδας, πάει να πει η Λευτεριά, το χώμα της Κρήτης, τα μάτια μου βουρκώνουν κι ακόμα τρέχουν. Πετούσαν οι Κρητικοί τα κεφαλομάντιλά τους στον αέρα, έτρεχαν κλάματα και μούσκεψαν τ’ άσπρα καπετανίστικα γένια, σήκωναν οι μανάδες τα μωρά τους να δουν τον ξανθό γίγαντα, το παραμηθένιο βασιλόπουλο, που ‘χε ακούσει το θρήνο της Κρήτης κι είχε κινήσει, πριν από αιώνες, καβάλα σ’ άσπρο άλογο, σαν τον ʼι- Γιώργη να τη λευτερώσει. Γυαλί έκαμαν τόσους αιώνες τα μάτια των κρητικών ν’ αγναντεύουν το πέλαγο, φάνηκε δε φάνηκε, τώρα θα φανεί… Πότε ένα ανοιξιάτικο συννεφάκι τους ξεγελούσε, πότε ένα άσπρο πανί, πότε, μεσ’ στα βαθιά μεσάνυχτα, ένα όνειρο… Μα το συννεφάκι σκόρπιζε, το πανί χάνουνταν, τ’ όνειρο έσβηνε, κι οι κρητικοί στύλωναν πάλι τα μάτια καταβορρά, κατά τον Έλληνα κατά το Μόσκοβο, κατά τον άσπλαχνο αργοκίνητο Θεό.
Και τώρα, να, τράνταξε η Κρήτη, άνοιξαν οι τάφοι, ακούστηκε μια φωνή από την κορυφή του Ψηλορείτη: Έρχεται! Έφτασε! Να τος! Κι οι γέροι καπεταναίοι ροβόλησαν απ’ τα βουνά, με τις βαθιές πληγές τους, με τις ασημένιες πιστόλες τους, ήρθαν οι νέοι με τα μαυρομάνικα μαχαίρια τους και με τις βροντόλυρες, χτυπούσαν οι καμπάνες, σείουνταν τα καμπαναριά, καταστολίστηκε η πλατεία με βάγια και μυρτιές, κι ο ξανθός ʼη Γιώργης στέκουνταν στη δαφνοστρωμένη προκυμαία. Κι έλαμπε όλο το Κρητικό Πέλαγο από τους ώμους του.
Μέσα στις ταβέρνες έπιναν οι Κρητικοί, τραγουδούσαν, χόρευαν, έπαιζαν τη λύρα, μα δε αλάφρωναν, έδιναν μαχαιριές στα μπράτσα και τα μεριά τους, να χυθεί αίμα, ν’ αλαφρώσουν. Στην εκκλησία, σήκωσε τα χέρια του ο γερό-Μητροπολίτης στο θόλο κοίταξε τον Παντοκράτορα κι ήθελε να βγάλει λόγο, μα το λαρύγγι του είχε φράξει, ανοιγόκλεισε τα χείλη του: «Χριστός Ανέστη, παιδιά μου!» φώναξε κι άλλο δε μπορούσε να ξεστομίσει. «Αληθώς Ανέστη!» βρόντηξε απ’ όλα τα στήθια, κι οι πολυέλεοι της εκκλησίας κουνήθηκαν σαν να ‘κανε σεισμό.
Ήμουν μικρός τότε κι άπραγος, και το ιερό μεθύσι μέσα μου βάσταξε πολύ. Μπορεί να βαστάει ακόμα, στις πιο βαθιές χαρές μου, και τώρα ακόμα όταν βλέπω τον έναστρο ουρανό ή τη θάλασσα ή την ανθισμένη μυγδαλιά ή όταν ξαναζώ τον πρώτο έρωτα, αστράφτει μέσα μου, αθάνατη η 9η Δεκεμβρίου 1898 που το βασιλόπουλο της Ελλάδας, ο αρραβωνιαστικός της Κρήτης πάτησε στην Κρήτη, κι όλο το στήθος μέσα μου στολίζεται, όπως αλάκερη η Κρήτη τη μέρα εκείνη, με μυρτιές και με δάφνες».

Μέσα από την επανάσταση και τα γεγονότα που φέρνουν τον Ύπατο Αρμοστή Γεώργιο στην Κρήτη, ξεχωρίζει η μορφή και η προσωπικότητα του Ελευθερίου Βενιζέλου. Είναι ο κύριος εκφραστής της επανάστασης, ξεχώριζε για το λόγο και το πνεύμα του, τη διπλωματική του ικανότητα και την ευστροφία του. Πίστευε στην Κρήτη και την Ελλάδα. Μετριοπαθής μεταρρυθμιστής αρχικά, αδιάλλακτος επαναστάτης στη συνέχεια καταλήγει να γίνει ο ριζοσπαστικός και ρεαλιστής πολιτικός που στη συνέχει θα σηματοδοτήσει το πολιτικό και ιστορικό μέλλον της Ελλάδας.

Η αυτονομία στην Κρήτη δεν θα είναι μια περίοδο ήπια και με ροδοπέταλα στρωμένη αλλά περίοδο με πολλά και μεγάλα προβλήματα. Η οικονομία του νησιού ήταν σε μια διαρκή κρίση, ο κοινωνικός ιστός είχε χάσει πλήρως τη συνοχή του, με επιπλέον 40.000 μουσουλμάνους να αναχωρούν από το νησί. Φυσικά το νέο καθεστώς ήταν μια αρκετά περίπλοκη αυτονομία υπό την υψηλή επικυριαρχία της πύλης και την προστασία των μεγάλων δυνάμεων. Αποτέλεσμα ήταν οι Κρητικοί να μη μπορούν να ρυθμίσουν ζητήματα της οικονομίας τους, ούτε να προσελκύσουν επενδυτικά κεφάλαια, ενώ αντιμετώπιζαν και το σοβαρό πρόβλημα στην διεκπεραίωση της διοίκησης. Το οικονομικό εξάλλου ζήτημα ήταν η αφορμή των τραγικών επεισοδίων του Ηρακλείου στις 28 Αυγούστου, αποτέλεσμα του φόρου είσπραξης της Κρητικής δεκάτης που επέβαλαν οι ναύαρχοι ενώ ο συγκεκριμένος φόρος ήταν αρμοδιότητα της πύλης.

Στα εσωτερικά η Κρητική πολιτεία πέτυχε να επιβάλει κάποια αυτονομία, αφού επιβλήθηκε το ζήτημα της χωριστής ιθαγένειας ανάμεσα σε Κρήτες και Οθωμανούς. Φυσικά δεν πρέπει να αγνοούμε το σύνταγμα της Κρητικής Πολιτείας που εξέδωσε η Γενική συνέλευσις και δημοσιεύτηκε στις 16 Απριλίου 1899 μετά τις εκλογές του Φεβρουαρίου. Επίσης, συγκροτήθηκε Κρητική χωροφυλακή που αργότερα θα συντελέσει στην αποχώρηση των διεθνών στρατευμάτων και στην ισχυροποίηση των δεσμών της Κρήτης με την Ελλάδα. Εκδόθηκε ξεχωριστό νόμισμα, ενώ από το 1900 και μετά επιβλήθηκε ξεχωριστό τελωνειακό σύστημα για τα εισαγόμενα και εξαγόμενα. Το ίδιο συνέβη και στα γραμματόσημα που ήταν ειδικά γραμματόσημα για της πολιτείας, αν και υπήρξαν και ειδικά γραμματόσημα της περιόδου της διεθνής κατοχής που είχαν εκδώσει οι κατοχικές δυνάμεις. Σημαντικότατη όμως διαφορά ήταν η διαφορετική σημαία. Η σημαία της Κρητικής Πολιτείας όμοια της Ελλάδος με ένα κόκκινο τετράγωνο και λευκό αστέρι. Να σημειώσουμε ότι το τετράγωνο δε σήμαινε την επικυριαρχία του σουλτάνου αλλά το μέρος των Κρητών Μουσουλμάνων που παρέμεναν στο νησί. Προσωπικά θεωρώ ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με κάποιο φόβο όπως πολλοί στις μέρες μας κάνουν για να δείξουν ένα, επιτρέψτε μου να πω «πατριωτισμό» έναντι κάποιων που επιθυμούν την ανεξαρτησία της Κρήτης. Εξάλλου για τους αγωνιστές της επανάστασης η σημαία αυτή δεν είχε καμιά αξία ούτε οι πόθοι τους ήταν η αυτονομία της Κρήτης αφού όπως είχε πει στους οπλαρχηγούς ο επίσκοπος Τίτος: «Φρων? ?τι ο? Κρ?τες χρεωστο?μεν ν? μ? βιασθ?μεν ε?ς τ?ν ?ποδοχ?ν τ?ς ?π? τ?ς Ε?ρώπης προτεινεομένης α?τονομίας. ?νάγκη κατ? τ?ν κρίση μου ν? ?ναλογισθ?μεν τ?ς θυσίας τ?ς ?ποίας ?πέστη τ? ?τυχ?ς ?θνος ?π?ρ τ?ς Κρήτης κα? ν? μ? λιποψυχήσωμεν». Ο λόγος ήταν λογικός, η Ελλάδα τότε όπως και σήμερα, ζούσε την ένταση των πολεμικών γεγονότων της εποχής της. Τότε ο πόλεμος ήταν στρατιωτικός, σήμερα οικονομικός. Οι Κρήτες έπρεπε να κάνουν αυτό που επίτασσε το χρέος και η αναγνώριση των θυσιών της Ελλάδας προς την Κρήτη: «?να μ? φαν?μεν ?γνώμονα τέκνα ?τυχούσης μητρός».

Ο πόθος της ένωσης παρέμενε στις καρδιές των αγωνιστών, παρά ταύτα η μία μετά την άλλη θητεία του Ύπατου Αρμοστή ανανεώνονταν και η ένωση δε φαινόταν πουθενά, ενώ τα οικονομικά προβλήματα διογκώνονταν φαινόμενα νεποτισμού και κακοδιοίκησης ενώ την εξωτερική πολιτική της Κρητικής Πολιτείας ήλεγχαν εξ ολοκλήρου οι Μεγάλες δυνάμεις. Αυτό οδήγησε σε αλλαγή των αισθημάτων των Κρητικών προς τον Ύπατο Αρμοστή.

Στις εξελίξεις αυτές ο Βενιζέλος γίνεται ένας σημαντικός πόλος πολιτικής η οποία συν τω χρόνω συγκεντρώθηκε στην «?νωμένη ?ν Κρήτ? ?ντιπολίτευσις» η οποία στις 6 Φεβρουαρίου 1905, διετύπωσε τη δική της σαφή πολιτική πλατφόρμα. Ζητούσε αλλαγή του παρόντος συντάγματος και εντατικοποίηση των ενεργειών για την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Τρεις εβδομάδες αργότερα η τριανδρία Βενιζέλος, Κων. Φουμή και Κων. Μάνου ύψωσαν τη σημαία της Ελλάδας στη Θέρισο της Κυδωνίας σηματοδοτώντας μια σημαντική επαναστατική κίνηση για το μέλλον της Κρήτης. Αυτή τη φορά όμως η κίνηση δεν ήταν εναντίων μουσουλμάνων. Ο Πρίγκιπας Γεώργιος επιχείρησε μέσω των Μεγάλων δυνάμεων να λύση το κίνημα, όμως δε θα βρει κοινή θέση αφού οι διεθνείς εξελέγξεις έχουν αλλάξει τις επιθυμίες κάποιων από τους Ευρωπαίους για το μέλλον της Κρήτης. Η στάση των μεγάλων δυνάμεων για την Κρήτη δεν έχουν συναισθηματική αφετηρία. Πάντα οι αντίδραση των μεγάλων δυνάμεων είναι ο γεωπολιτικός σχεδιασμός σε σχέση με τα τεκταινόμενα στην Τουρκία στον τομέα των ναυτικών εξοπλισμών. Αυτό θα γίνει εντονότερο μετά την επικράτηση του κινήματος των νεότουρκων. Εξάλλου οι μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούσαν να αγνοήσουν την εκλογική δύναμη που είχε αποκτήσει η ?νωμένη ?ν Κρήτ? ?ντιπολίτευσις. Τέλος ένας παράγοντας που βοήθησε την ανάπτυξη του κινήματος και της αποχής των μεγάλων δυνάμεων για καταστολή του, ήταν ότι ο ρόλος του Πρίγκιπα Γεωργίου είχε τελειώσει για τους ξένους. Ο λόγος της παρουσίας του εκεί ήταν για να λειτουργεί ως πρόσωπο λαϊκής αποδοχής και να ηρεμεί τις αντιδράσεις των κρητικών στη διατήρηση του status quo. Όταν αυτός ο λόγος έλλειψε η παρουσία του στο νησί ήταν αδιάφορη.

Κι ενώ όλοι θα περίμεναν ότι οι δυνάμεις που υποστήριζαν τον Πρίγκιπα, υπό τον Αντώνιο Μιχελάκη, θα κατατροπώνονταν στις εκλογές από το Βενιζέλο συνέβη το αντίθετο. Το φιλοπριγκιπικό κόμμα κέρδισε το 53,4% έναντι ενώ ο Βενιζέλος και η ομάδα του το 46,6%, που τον καθιστούσε ωστόσο μια ισχυρή αντιπολίτευση. Με το αποτέλεσμα αυτό οι Μεγάλες δυνάμεις υπό την προεδρία του Edward Law συμφώνησαν ότι καμιά άλλη μεταβολή πλην της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα δεν θα μπορούσε να υπάρξει κι έτσι πρότεινε προσωρινές μεταβολές όπως την αναδιοργάνωση της χωροφυλακής σε πολιτοφυλακή υπό την εποπτεία Ελλήνων Αξιωματικών, απομάκρυνση των ξένων δυνάμεων μετά την αποκατάσταση της τάξης, αναθεώρηση του συντάγματος και εκχώρηση στον Έλληνα βασιλιά του δικαιώματος να ορίζει με τη σύμφωνη γνώμη των μεγάλων δυνάμεων τον Ύπατο Αρμοστή. Οι προτάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων έγιναν αποδεκτές από τη Βενιζελική παράταξη ενώ ο Πρίγκιπας Γεώργιος παρέμεινε προσηλωμένος στην απόφασή του κατά των Βενιζελικών, αντί να προσπαθεί να συμβαδίσει με τις εξελίξεις. Αποτέλεσμα ήταν να τεθεί στο περιθώριο των πολιτικών αλλαγών στο νησί. Εκτός αυτού, ακόμα και η φυγή του από την Κρήτη έγινε με τρόπο που προκάλεσε αιματηρές αντιδράσεις ανάμεσα στους οπαδούς του και τους αντιπάλους του. Το βράδυ της 12ης Σεπτεμβρίου 1906 με βάρκα αναχώρησε από έρημη παραλία της Χαλέπας για να τον παραλάβει στα ανοιχτά Ελληνικό πολεμικό πλοίο, σηματοδοτώντας το άδοξο τέλος της παρουσίας του Πρίγκιπα Γεωργίου στο νησί.

Έξι μέρες μετά την αποχώρηση του Πρίγκιπα Γεωργίου από την Κρήτη διορίστηκε ύπατος αρμοστής ο Αλέξανδρος Ζαΐμης ενώ από τον Ιούλιο του 1907 ξεκινά από την Κρήτη η αποχώρηση των στρατιωτικών σωμάτων των μεγάλων δυνάμεων η οποία θα ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια ενώ παράλληλα θα οργανωθεί με γοργούς ρυθμούς η δημιουργία της Κρητικής πολιτοφυλακής. Ο αριθμός τους θα φτάσεις στους 1.155 πολιτοφύλακες κατανεμημένοι σε δύο τάγματα που θα διοικούνταν από Έλληνες βαθμοφόρους που είχαν παραιτηθεί από τον Ελληνικό στρατό κι από το έτος 1910 οι Κρήτες θα γίνονται δεκτοί να παρακολουθούν μαθήματα ως ακροατές στη Σχολή Ευελπίδων.

Το 1908 οι εξελίξεις στην Κρήτη είναι ραγδαίες, το κίνημα το Νεότουρκων αποτελεί μια πολύ καλή ευκαιρία για τους Κρητικούς να κηρύξουν την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Μεγάλες διαμαρτυρίες και συλλαλητήρια ξεκινούν στις 23 Σεπτεμβρίου 1908 στο νησί ενώ μετά από μερικές μέρες η Κυβέρνηση της Κρήτης και η Βουλή εξέδωσαν σχετικά ψηφίσματα με τα οποία διακήρυσσαν την Ένωση, λέγοντας ότι η Κρήτη θα αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος του Συνταγματικού Βασιλείου. Υψώθηκε παντού η Ελληνική σημαία ενώ πάντες έδωσαν όρκο στο συνταγματικό βασιλιά των Ελλήνων. Η Ελληνική κυβέρνηση υπέδειξε μεν στο Ζαΐμη να μην κατέβει στην Κρήτη ως Ύπατος Αρμοστής, στην ουσία όμως διατήρησε απόλυτη ουδετερότητα αφήνοντας να λύσουν το ζήτημα οι μεγάλες δυνάμεις. Η Τουρκία φυσικά, δήλωσε ότι η Κρήτη αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της, δείχνοντας ότι οι Νεότουρκοι δεν ήταν διατεθειμένοι να απολέσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της αυτοκρατορίας. Το καλοκαίρι του 1909 μετά την αποχώρηση και του τελευταίου ξένου στρατιώτη από τα Χανιά και την ύψωση της Ελληνικής Σημαίας στη θέση της Τουρκικής στο λιμάνι η Τουρκία αντιδρά υποχρέωσε την Ελληνική κυβέρνηση να υποστείλει την Ελληνική σημαία απειλώντας με διακοπή των διπλωματικών σχέσεων των δύο χωρών. Αυτή ήταν η τελευταία ήττα της Ελλάδας στο ζήτημα της Κρήτης ενώ η διπλωματική κρίση στις δύο χώρες θα κάνει τις μεγάλες δυνάμεις, πλην Γερμανίας και Αυστρίας να δηλώσουν ότι το ζήτημα της Κρήτης και της Μακεδονίας, που είναι πλέον κι αυτό στο προσκήνιο, ενδιαφέρουν σοβαρά την Ευρώπη.

Με αφορμή την ταπείνωση της Ελλάδος στην Κρήτη, ο στρατιωτικός σύνδεσμος Αθηνών θα καλέσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο στην Αθήνα για να αναλάβει την διακυβέρνηση της χώρας ως αδιέξοδο στην κυβερνητική κρίση αλλά και της αδυναμίας του στρατιωτικού συνδέσμου να κυβερνήσει, έδειξε την έλλειψη σοβαρής πολιτικής κατεύθυνσης αλλά και εγκαινίασε μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της Ελληνικής ιστορίας. Η προσωπικότητα του Βενιζέλου επιβλήθηκε αφού ήταν πειστικός, αποφασιστικός, έξοχος κοινοβουλευτικός ρήτορας και ευέλικτος ώστε να δίνει την εντύπωση ότι ήταν η μόνη μορφή εξουσίας για να θεωρηθεί ως ο κατεξοχήν εκπρόσωπος του εθνικού κράτους των νεότερων χρόνων στην Ελλάδα της εποχής.

Το Νοέμβριο του 1911 και τον Απρίλιο του 1912 επιχειρήθηκε η συμμετοχή Κρητών αντιπροσώπων στην Ελληνική Βουλή, προκαλώντας αυτή τη φορά τις αντιδράσεις των Μεγάλων Δυνάμεων αλλά και του Ελληνικού κράτους. Ο Βενιζέλος ήρθε σε απευθείας σύγκρουση με τους συμπατριώτες τους και μέχρι προ μερικών ετών συναγωνιστές του, αφού εκείνοι δεν ήταν σε θέση να αντιληφτούν την έννοια των λεπτών πολιτικών χειρισμών που απαιτούνταν για το ζήτημα.

Το 1913 και μετά από τις επιτυχίες των Βαλκανικών πολέμων για την Ελλάδα, στην Κρήτη φτάνει η ώρα της τελικής ένωσης με την Μητέρα Πατρίδα. Με το άρθρο 4 της συνθήκης του Λονδίνου (30.05.1913) ο Σουλτάνος παραιτείται κάθε δικαιώματος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας για την Κρήτη. Έτσι στις 13.10.1913 ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος της Ελλάδος, ανακηρύσσει την Ένωση Κρήτης και Ελλάδας. Μερικούς μήνες αργότερα ο Σουλτάνος παραιτείται και κάθε δικαιώματος επικυριαρχίας στο νησί κι έτσι την 1η Δεκεμβρίου 1913 η Ελληνική σημαία υψώνεται στο φρούριο του Φιρκά στα Χανιά επισφραγίζοντας τον πόθο και τον οραματισμό όλων των Κρητών αγωνιστών από το 1770 έως την τελευταία επανάσταση του 1899.

Η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα κλείνει το μεγάλο πρόβλημα του Κρητικού Ζητήματος και επιλύει τη μεγάλη αδικία της μη ενσωμάτωσης της Κρήτης στο πρώτο Ελληνικό κράτος. Ο πόθος των Κρητών για ένωση γίνεται πραγματικότητα. Εικοσιτέσσερις γενιές Κρητών περίμεναν αυτή την ευλογημένη ώρα. Δεν τους έλλειψε το θάρρος, η ελπίδα, η πίστη, η αγωνιστικότητα, η ενότητα. Περιπέτειες δραματικές, συμφορές ανεκδιήγητες, ποταμοί αιμάτων και δακρίων, αλλά και γεγονότα μεγαλειώδη με μορφές επικές συνθέτουν την ιστορία της Κρήτης στους αγώνες κατά των Βενετών, των Τούρκων αλλά και των μεγάλων δυνάμεων, δείχνοντας με τον καλύτερο τρόπο σε όλη την ανθρωπότητα ότι το δικαίωμα για ζωή, τιμή και ελευθερία εξαγοράζονται με θυσίες, αγώνες και το πύρωμα της καρδιάς.

του Γεωργίου Ι. Τσικαλάκη
Εκπαιδευτικού- Υποψ. Δρ. Α.Π.Θ.

Κατηγορία : Πρόσωπα-Ιστορία


Τελευταία Νέα
Γιατί  είμαστε παρόντες στο κάλεσμα του υποψηφίου Δημάρχου Σητείας  Νίκου Καραμανωλάκη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί είμαστε παρόντες στο κάλεσμα του υποψηφίου Δημάρχου Σητείας Νίκου Καραμανωλάκη
Καλός καιρός με ηλιοφάνεια για τις επόμενες ημέρες
ΚΡΗΤΗ
Καλός καιρός με ηλιοφάνεια για τις επόμενες ημέρες
«Δυστυχώς βρήκαμε ΝΕΚΡΟ το ζώο και γύρω του πάρα πολλά κομμάτια πλαστικού.»
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΣΗΤΕΙΑ
«Δυστυχώς βρήκαμε ΝΕΚΡΟ το ζώο και γύρω του πάρα πολλά κομμάτια πλαστικού.»
Υπογραφή σύμβασης Σχεδίου Διαχείρισης υδραυλικών έργων Νήσου Κρήτης
ΚΡΗΤΗ
Υπογραφή σύμβασης Σχεδίου Διαχείρισης υδραυλικών έργων Νήσου Κρήτης
Eνημερωτική συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας
ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΣΗΤΕΙΑ
Eνημερωτική συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας
Σήμερα οι αποζημιώσεις και ενισχύσεις από τον ΕΛΓΑ
ΑΓΡΟΤΙΚΑ
Σήμερα οι αποζημιώσεις και ενισχύσεις από τον ΕΛΓΑ
Στην τελική ευθεία η προετοιμασία των εκλογών στη Περιφέρεια Κρήτης
ΚΡΗΤΗ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
Στην τελική ευθεία η προετοιμασία των εκλογών στη Περιφέρεια Κρήτης
Υποψήφιοι για τις περιφερειακές εκλογές -εκλογικά τμήματα
Εκλογές 2019
Υποψήφιοι για τις περιφερειακές εκλογές -εκλογικά τμήματα
Που ψηφίζω – Μάθε που ψηφίζεις για δημοτικές & τοπικές εκλογές
Εκλογές 2019
Που ψηφίζω – Μάθε που ψηφίζεις για δημοτικές & τοπικές εκλογές
Υποψήφιοι συνδυασμοί για την ανάδειξη κοινοτικών αρχών & Προέδρων κοινοτήτων
Εκλογές 2019
Υποψήφιοι συνδυασμοί για την ανάδειξη κοινοτικών αρχών & Προέδρων κοινοτήτων